τιμή και τίμημα
Χορηγία, φιλανθρωπία, εθελοντισμός. Η ευθύνη του πολίτη απέναντι στην κοινωνία
Επιστημονική επιμέλεια Νίκη Τσιρώνη
Εκδόσεις του Φοίνικα, 2009



Εισαγωγικό σηµείωµα


Όταν σχεδιάζαµε την οργάνωση µιας ηµερίδας για τις διάφορες εκφάνσεις της «προσφοράς» –τη χορηγία στην αρχαία Ελλάδα, τη φιλανθρωπία στο Βυζάντιο, τον ευεργετισµό στους νεότερους χρόνους και τον εθελοντισµό στην εποχή µας– ήταν σαν να επιθυµούσαµε να παρατείνουµε το αίσθηµα ευφορίας που όλοι γευθήκαµε κατά τη διάρκεια των Ολυµπιακών Αγώνων στον τόπο µας. Αυτό το κλίµα υπερηφάνειας που ζήσαµε δεν ήταν µόνο µια κατάσταση προσδοκίας για «πρωτιές», αλλά κι ένα δυνατό αίσθηµα θαυµασµού προς όλους εκείνους που βγήκαν απ’ τον δρόµο τους και πρόσφεραν τον χρόνο τους για την επιτυχή έκβαση των Αγώνων. Ζήσαµε, δηλαδή, ένα κλίµα χαράς που µας έβγαλε από τις συµπληγάδες της καθηµερινότητας, της αναβλητικότητας, της υποτέλειας στο «δεν βαριέσαι», στο «τίποτα δεν πρόκειται ν’ αλλάξει». Μιας υποτέλειας που τρέχει ολοταχώς προς το κλείσιµο του χρόνου και τον µαρασµό, δηλαδή τον θάνατο της υπάρξεως.
Αναµφισβήτητα όµως όλοι ζήσαµε το 2004 µια πανηγυρική έξοδο από τη φθορά, µε την προσφορά και το παράδειγµα χιλιάδων εθελοντών! Σκεφτήκαµε λοιπόν ότι άξιζε τον κόπο να παρακολουθήσει κανείς την έννοια και τις πράξεις του «δίνεσθαι», όχι µόνο µε τα κριτήρια του σήµερα, αλλά επί τη βάσει της εκάστοτε εποχής, στον συγκεκριµένο χώρο και χρόνο που διαδραµατίστηκε.
Αίφνης, στην αρχαία Ελλάδα συναντάµε τον χορηγό, που ζει µιαν «αθλητική» εκδοχή της προσφοράς. Ο πλούσιος δότης, ως «κορυ¬φαῖος», εξαναγκάζεται, και ως «ζῶον πολιτικόν, ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πό¬λεως», να συνεισφέρει στις ποικίλες δηµόσιες δαπάνες της κοινωνίας, αθανατίζοντας τ’ όνοµά του στον χρόνο µε τον δηµόσιο έπαινο και τη δόξα που εισπράττει.
Ο Βυζαντινός άνθρωπος αναγνωρίζει τον εαυτό του µε αναγωγή στις διδαχές των Ευαγγελίων και µέσα από τον εκκλησιαστικό βίο. Στο αίτηµα να ακεραιωθεί πνευµατικά, συντονίζει την ύπαρξή του µε το θέληµα του Θεού και τη συλλογική µοίρα µε το έσχατο. Έτσι και η προσφορά του χρόνου χρωµατίζεται από την έννοια της ανιδιοτέλειας και της θυσίας, που ενθαρρύνει το πλούσιο κοινωνικά φιλανθρωπικό του έργο.
Στους νεότερους χρόνους, µε τη λειτουργία του ευεργετισµού, περνάµε από το συλλογικό εµείς σ’ ένα ατοµικό εγώ, που συνδέεται µε τον αστικό µετασχηµατισµό, την ανάπτυξη του εµπορίου, και εδραιώνεται µε το αίσθηµα της εθνικής συνειδήσεως. Εξ ου και οι πλούσιοι ευεργέτες καλύπτουν και στην αλλοδαπή τα ελλείµµατα και τις ανάγκες των κοινοτήτων τους.
Τέλος, στη σύγχρονη εποχή, µε τον εθελοντισµό καλλιεργείται ο άνθρωπος που αναγνωρίζει τον εαυτό του ως παγκόσµιο πολίτη. Δεν είναι µόνον Άγγλος, Γερµανός, Αµερικανός, Έλληνας, Ισραηλινός, αλλά µε το προνόµιο της ευαισθησίας ενός εκάστου αισθάνεται υπεύθυνος έναντι και των εθνικών µειονοτήτων. Διότι ο σύγχρονος άνθρωπος λογοδοτεί σε µια έσωθεν αλήθεια που του υπαγορεύει η συνείδησή του. Οι αξίες της αδελφοσύνης και της αλληλοβοήθειας δεν συνδέονται µόνο µε τον τόπο της καταγωγής του αλλά και µε την ευθύνη της αµοιβαιότητας, που τον καλεί να µεριµνήσει για τον συνάνθρωπό του όπου κι αν αυτός βρίσκεται.
Συνειδητοποιεί κανείς πως σε κάθε εποχή ο άνθρωπος θέλει να ζήσει ένα χρόνο που δεν κυλάει µόνο µε όρους φθοράς. Αναζητά µια έξοδο του χρόνου που να υπερβαίνει την οδύνη των αναγκών, ένα φτέρωµα του χρόνου που θ’ ανεβάσει την επιθυµία στην επιφάνεια, για να µας φέρει σ’ επαφή µε τον πιο γενναιόδωρο εαυτό µας. Αυτό είναι το ζητούµενο της παρούσας έκδοσης.

Οκτώβριος 2009
Τερέζα Πεσµαζόγλου