κόκκαλο
το πολύτροπο εργαλείο


Το Κόκκαλο συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων εργαλείων που κατασκεύασε ο άνθρωπος για την καθημερινή του ζωή. Απεικονίζεται σε μεσοβυζαντινά χειρόγραφα, τοποθετημένο
στο ερμάριο του γραφέα. Η χρήση του επιβιώνει έως σήμερα στις τέχνες παραγωγής του βιβλίου, και ειδικότερα στη βιβλιοδεσία, καθώς το κόκκαλο έχει την ιδιότητα να μην τραυματίζει ευαίσθητα υλικά, όπως το χαρτί και το δέρμα.
Παραδοσιακά, το Κόκκαλο φτιαχνόταν από φάλαινα, εξ ου και η ονομασία ‘μπαλαίνα’ που συχνά του αποδίδεται. Ιδιαίτερα χρήσιμο είναι στους ζωγράφους, τους χημικούς, τους φαρμακοποιούς κ.ά, για την τριβή και ανάμιξη χρωμάτων και ουσιών, μιας και το Κόκκαλο, σαν φυσικό υλικό που είναι, δεν οξειδώνεται.
Με το Κόκκαλο, αντί του λίθου αχάτη, στιλβώνεται επίσης ο χρυσός, και η επίστρωση υφάσματος για ζωγραφική με αυγό. Επίσης χρησιμοποιείται στην τοιχογραφία, για τη χάραξη του σχεδίου σε νωπό τοίχο.
Χρησιμοποιείται τέλος και ως χαρτοκόπτης ή σελιδοδείκτης.
Ονομάζεται κόκκαλο, μπαλαίνα, ή στέκα.

Η χειροποίητη έντεχνη λείανση κόκκαλου αντιλόπης, είναι εμπνευσμένη από Κόκκαλο αγιορείτη βιβλιοδέτη-μοναχού, που φτιάχτηκε στα μέσα του 20ού αιώνα στο Άγιον Όρος.
Διασώζεται στο Φωτογραφικό Αρχείο της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ.