τιμή και τίμημα
Χορηγία, φιλανθρωπία, εθελοντισμός. Η ευθύνη του πολίτη απέναντι στην κοινωνία
Επιστημονική επιμέλεια Νίκη Τσιρώνη
Εκδόσεις του Φοίνικα, 2009

Πρόλογος
Τα άρθρα του µικρού αυτού τόµου παρουσιάστηκαν από τους συγγραφείς στην ηµερίδα µε τίτλο «Χορηγία, φιλανθρωπία, εθελοντισµός. Η ευθύνη του πολίτη απέναντι στην κοινωνία», που διοργανώθηκε από την πολιτιστική εταιρεία ΑΙΝΟΣ στο ευρύτερο πλαίσιο των Μορφωτικών Εκδηλώσεων του Εθνικού Ιδρύµατος Ερευνών, στις 28 Φεβρουαρίου 2007. Η πρωτοβουλία αυτή ξεκίνησε σε συνεργασία µε την Τερέζα Πεσµαζόγλου, µέλος της συµβου-λευτικής επιτροπής της εταιρείας, και υποστηρίχτηκε από το «Έργο Πολιτών» και το δίκτυο χορηγών του.

Η πολιτιστική εταιρεία ΑΙΝΟΣ αποτελεί εξέλιξη της Εταιρείας Πατερικών και Βυζαντινών Σπουδών του Πανεπιστηµίου της Οξφόρδης, η οποία ιδρύθηκε το 1993 από τη Rebecca White, τη Véronique Magnes και τη Νίκη Τσιρώνη, µε την αµέριστη υποστήριξη του τότε Επισκόπου και νυν Μητροπολίτη Διοκλείας Καλλίστου Ware, του καθηγητή Sebastian Brock, της Dame Professor Averil Cameron και πολλών εκλεκτών συµφοιτητών και συναδέλφων. Σκοπός της ήταν η γεφύρωση των Πατερικών και των Βυζαντινών Σπουδών, καθώς και της επιστηµονικής κοινότητας, µε το ευρύτερο ενδιαφερόµενο κοινό. Στο πλαίσιο εκείνο οργα-νώθηκαν δύο σηµαντικά συνέδρια. Το πρώτο ήταν αφιερωµένο στην «Πατερική Θεολογία στον Σύγχρονο Κόσµο» (King’s College London, 1993) και µεταξύ των οµιλητών ήταν οι: Επίσκοπος Κάλλιστος Ware, Μητροπολίτης Περγάµου Ιωάννης Ζηζιούλας, Χρήστος Γιανναράς, Μητροπολίτης Αντώνιος του Σουρόζ, π. Αλέξανδρος Φωστηρόπουλος, Κώστας Καρράς κ.ά. Το δεύτερο συνέδριο είχε τίτλο «Από την Κωνσταντινούπολη στη Μόσχα. Η επίδραση του Βυζαντίου στη Ρωσία». Το συνέδριο, µε οµιλητές και πάλι τον Επίσκοπο Κάλλιστο Ware, τον Sir Dimitri Obolensky, τον καθηγητή του Ινστιτούτου του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι, Nicolas Ozoline, τον π. Michael Fortοunatto, τον John Stewart κ.ά., πραγµατοποιήθηκε το 1996 στο Ίδρυµα Ελληνικού Πολιτισµού στο Λονδίνο µε την υποστήριξη της ελληνικής πρεσβείας και συνοδεύτηκε από µια πρωτοποριακή έκθεση φωτογραφικού υλικού για τη Ρωσική Διασπορά, σε επιµέλεια της Véronique Magnes. Από το 1993 έως το 1999 η Εταιρεία Πατερικών και Βυζαντινών Σπουδών διοργάνωνε εβδοµαδιαία σεµινάρια στην Οξφόρδη: στο Merton College, στο Pembroke College, καθώς και στο Saint Gregory’s House, που αποτελούσε κοιτίδα της Ορθοδοξίας στην Οξφόρδη, αντιπροσωπευτική του πνεύµατος της Ρωσικής Διασποράς. Στο ίδιο αυτό σπίτι στεγαζόταν κι εξακολουθεί να στεγάζεται το γραφείο της οργάνωσης Fellowship of Saint Alban and Saint Sergius. H δουλειά αυτού του φορέα, που ξεκίνησε το 1927-1928 και εστιάστηκε στον διάλογο µεταξύ ανατολικών και δυτικών θρησκευτικών παραδόσεων, ήταν ιδιαίτερα σηµαντική για τους Ρώσους της Διασποράς. Η προσπάθεια ήταν ενδεικτική του διαλεκτικού πνεύµατος αυτής της εξαιρετικής γενιάς, που µε την πάροδο των ετών εξελίχθηκε σε Σχολή. Μια Σχολή που χαρα-κτηρίζεται από συγκεκριµένες θεολογικές, αισθητικές και φιλοσοφικές προσεγγίσεις στα ζητήµατα που απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο. Ήταν η πρώτη και ίσως η µόνη σηµαντική κίνηση ανανέωσης της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσµο. Κατ’ αυτή την έννοια, η Ρωσική Διασπορά ξεφεύγει από τα όποια εθνικά πλαίσια και απευθύνεται σε όλους τους ορθόδοξους ανά τον κόσµο, κοµίζοντας νέες προσεγγίσεις στο πλαίσιο του σεβασµού της Παράδοσης, διαχωρίζοντάς την, ωστόσο, από τις τοπικές εθνικές ή συγκυριακές παραδόσεις.

Από το 1999 έως το 2005 η πολιτιστική εταιρεία ΑΙΝΟΣ περνάει στη δεύτερη φάση λειτουργίας της και δραστηριοποιείται σε θέµατα που σχετίζονται µε την πολιτιστική κληρονοµιά (π.χ. συνέδριο µε τίτλο «Cultural Heritage» σε συνεργασία µε το Ίδρυµα Ελένης Νάκου στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών), την πρόσβαση του ευρύτερου κοινού στην ακαδηµαϊκή γνώση (ψηφιακός δίσκος µε αναπαραγωγή του κειµένου της Φιλοκαλίας των Ιερών Νηπτικών από την πρώτη του έκδοση στη Βενετία το 1732 και εισαγωγικά κείµενα από τη µετάφραση του έργου από τον εκδοτικό οίκο Faber and Faber – επιµέλεια Καλλίστου Ware, Philip Sherrard και Andrew Palmer) κτλ. Η παρουσία και η ενθάρρυνση του John Leatham –που εν τω µεταξύ έφυγε από κοντά µας– υπήρξε καθοριστική στη φάση αυτή και o AINOΣ αφιέρωσε στη µνήµη του την ηµερίδα για τον Philip Sherrard. Από το 2005 µέχρι σήµερα ο ΑΙΝΟΣ περνάει την τρίτη και ωριµότερη φάση λειτουργίας του, µε µια εκλεκτή συµβουλευτική επιτροπή που αποτελείται από τους: Μητροπολίτη Διοκλείας Κάλλιστο Ware, Ευάγγελο Χρυσό, Τερέζα Πεσµαζόγλου και Ελένη Γραµµατικοπούλου. Διατηρώντας τους ίδιους καταστατικούς στόχους αλλά µε την επιπρόσθετη υποστήριξη της Fellowship of Saint Alban and Saint Sergius, ο σκοπός της εταιρείας επαναπροσδιορίζεται µε στόχο την προώθηση του διαλόγου µεταξύ διαφόρων θρησκευτικών παραδόσεων, επιστήµης και κοινωνίας, καλλιτεχνικής δηµιουργίας και ακαδηµαϊκής γνώσης, εστιάζοντας πιο συγκεκριµένα σε θέµατα που αφορούν το ελληνικό πνεύµα στη διαχρονία του. Την τελευταία πενταετία έχουν πραγµατοποιηθεί πολιτιστικά ταξίδια (στα Μετέωρα, τη Μονή Δουσίκου και την Πόρτα Παναγιά, στον Μυστρά µε ξενάγηση της Ιόλης Βιγγοπούλου, στο Ναύπλιο –χάρη στην εξαιρετική συνεργασία µας µε το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου του Harvard–, στη Μύκονο, τη Δήλο, τα Ιωάννινα, καθώς και στα νησιά του Αργοσαρωνικού), ηµερίδα µε θέµα «Συναίσθηµα και Αισθήσεις στην Ορθόδοξη Παράδοση» (ΕΙΕ, Μάρτιος 2006, µε τη συµµετοχή των: Ηλία Αναγνωστάκη, Γιώργου Τσιγάρα, Αρχιµ. Φιλόθεου Δέδε, Στυλιανού Καρπαθίου, Χρήστου Γιανναρά, Θανάση Παπαθανασίου, Δηµήτρη Δικαίου, Κώστα Θεολόγου, Νεκτάριου Ζάρρα), ηµερίδα για τον Ζήσιµο Λορεντζάτο (ΕΙΕ, Απρίλιος 2006, µε οµιλητές τους: Χρήστο Γιανναρά, David Ricks, Charles Lock, Περικλή Βαλλιάνο, Γεωργία Raffan, Σταύρο Ζουµπουλάκη, Θάνο Βερέµη, Σοφία Σκοπετέα, Δηµήτρη Μαυρόπουλο, Νίκο Τριανταφυλλόπουλο, Δηµήτρη Κοσµόπουλο, Σωτήρη Γουνελά, Σπύρο Γιανναρά), για τον Philip Sherrard µε τίτλο «Το Ιερό στην Τέχνη» (ΕΙΕ, Μάιος 2008, µε οµιλητές τους: Μητροπολίτη Διοκλείας Κάλλιστο Ware, π. Ευάγγελο Γκανά, Δηµήτρη Μαυρόπουλο, Βάνα Ξένου, Σωτήρη Γουνελά), κύκλοι σεµιναρίων του θεολόγου και εκδότη Δηµήτρη Μαυρόπουλου, που φιλοξενούνται στον χώρο σεµιναρίων του Εθνικού Ιδρύµατος Ερευνών από το 2005 µέχρι σήµερα, προβολές ταινιών µε σχολιασµό του Πλάτωνα Ριβέλλη (Οκτώ-βριος 2006 και Φεβρουάριος 2008), αλλά και εκδηλώσεις σε συνεργασία µε την υπεύθυνη των Μορφωτικών Εκδηλώσεων του ΕΙΕ, κ. Ελένη Γραµµατικοπούλου, όπως για τον Ρωµανό τον Μελωδό (µε τη συµµετοχή της Μαρίας Φαραντούρη και της Λίνας Νικολακοπούλου), το «Αόρατον Φως», παρουσίαση των ποιηµάτων του Σεβαστιανού Ρώσση µε τίτλο «33 Ψαλµοί και Ένα Εξόδιο», µε συνοδεία του συγκροτήµατος αραβικής µουσικής Αl Mahabba και του Λουδοβίκου των Ανωγείων, κτλ. Στο αµφιθέατρο του ΕΙΕ διοργανώθηκε τον Μάρτιο του 2009 ηµερίδα µε τίτλο «Εικόνα και Λόγος» στην οποία συµµετείχαν οι Νίκος Γκιολές, Νίκη Τσιρώνη, Δηµήτρης Κωνστάντιος και Φωτεινή Μαργαρίτη. Από το 2005 έως το 2008 συνεργαστήκαµε µε το Arcadia Centre for Hellenic, Balkan and Mediterranean Studies για την πραγµατοποίηση στρογγυλών τραπεζών µε θέµατα που αφορούσαν Έλληνες και ξένους φοιτητές. Ενδεικτικά αναφέρουµε µεταξύ άλλων θέµατα που συζητήθηκαν: «The Role of the Image in Religion and Society», «The Veneration of the Mother of God in Eastern and Western Traditions», κ.ά. Ο ΑΙΝΟΣ έχει επίσης συνεργαστεί µε το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών και έχει συµµετάσχει στο ευρωπαϊκό πρόγραµµα «Νύχτες Ερευνητών» (FP7-PEOPLE-2007), στο πλαίσιο του οποίου έκανε την παραγωγή του ντοκιµαντέρ «Ο κόσµος των χειρογράφων»
(βλ. http://www.vivliodesia.org/2009/09/2007.html).

Από το 2008 ο ΑΙΝΟΣ συνεργάζεται µε το Κοινωφελές Ίδρυµα «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» για τη διοργάνωση του διεθνούς συνεδρίου µε τίτλο «Οι Διάλογοι των Αθηνών», το οποίο έχει ως στόχο τη διαχρονική και διεπιστηµονική προσέγγιση θεµάτων που απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο µέσα από το πρίσµα της ελληνικής σκέψης. Το συνέδριο διοργανώνεται σε συνεργασία µε το Πανεπιστήµιο της Οξφόρδης, το Institut de France, την Accademia dei Lincei, την Αυστριακή Ακαδηµία Επιστηµών, το Γερµανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου του Harvard και το Πανεπιστήµιο του Stanford. Οι «Διάλογοι των Αθηνών» θα πραγµατοποιηθούν στη Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών του Ιδρύµατος Ωνάση, στην Αθήνα, τον Νοέµβριο του 2010 (24-27), και θα αποτελέσουν την εναρκτήρια εκδήλωσή του.

Η υποστήριξη του Μητροπολίτη Καλλίστου Ware, η συνεργασία µε τον Fr Stephen Platt, γενικό γραµµατέα της Fellowship of Saint Alban and Saint Sergius, τη Rebecca White, ιδρυτικό µέλος της Εταιρείας Πατερικών και Βυζαντινών Σπουδών και στενή συνεργάτιδα όλα αυτά τα χρόνια, και τον ιστορικό-βυζαντινολόγο Γιώργο Καλόφωνο αποτελεί το αρχικό κεφάλαιο αυτής της προσπάθειας, που δεν έχει άλλους πόρους πέρα από τους ανθρώπους που τη στήριξαν. Σε αυτούς που ήδη αναφέρθηκαν θα πρέπει να προσθέσουµε τον καθηγητή Ευάγγελο Χρυσό, που ως Διευθυντής του Ινστιτούτου Βυζαντινών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος Ερευνών το 2005 υιοθέτησε τις δραστηριότητες του ΑΙΝΟΥ και τις ενέταξε µε απόφαση του Διοικητικού Συµβουλίου στο πλαίσιο των Μορφωτικών Εκδηλώ¬σεων του Εθνικού Ιδρύµατος Ερευνών, την Ελένη Γραµµατικοπούλου, που προσφέρει µέγιστη υπηρεσία στην προσέγγιση επιστήµης και κοινωνίας µέσω των Μορφωτικών Εκδηλώσεων αλλά και ως µέλος της Συµβουλευτικής Επιτροπής του ΑΙΝΟΥ, και τον Canon Malcolm Bradshaw της Αγγλικανικής Εκκλησίας Saint Paul, ο οποίος µας έδειξε στην πορεία των ετών πως η υλοποίηση του οράµατος για τον διάλογο µεταξύ Ορθοδόξων και Αγγλικανών είναι εφικτή. Ευχαριστίες στην Έλενα Τσαρτσανίδου για τη συνεργασία της και τη συµµετοχή της στο Διοικητικό Συµβούλιο, καθώς και σε όλους τους ιδιαίτερα σηµαντικούς ανθρώπους που µας εµπιστεύτηκαν και συµµετείχαν ως οµιλητές στις εκδηλώσεις µας από το 1993 µέχρι σήµερα. Ας µας επιτραπεί ιδιαίτερη µνεία στους καθηγητές Θάνο Μαρκόπουλο και Γιάννη Πετρόπουλο, και στον εικαστικό Νίκο Αλεξίου.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον Παύλο Γιαννά, τη Μελίνα Τανάγρη, τη Σάντρα Λυκιαρδοπούλου, τη Μαρία Μπιλιµάτση, τη Μαρκέλλα Χαρίση και την Πιερρέττα Λορεντζάτου για την ενθάρρυνση στο τρίτο ξεκίνηµα, του 2005, και την παρουσία τους από τότε µέχρι σήµερα. Ευχαριστίες στο κοινό που πλαισίωσε µε ζεστασιά τις πρωτοβουλίες µας και που είναι πάντα παρόν. Η οικονοµική υποστήριξη του Βρετανικού Συµβουλίου, του Θανάση Μαρτίνου, της Vivartia και της Eurobank ήταν σηµαντική για την υλοποίηση των ηµερίδων µας. Ο Paul Verlet από τον Δρόµο του Τσαγιού ζέστανε διάφορες εκδηλώσεις µας µε τη γενναιοδωρία και τα υπέροχα τσάγια του. Για τα προγράµµατα του ΑΙΝΟΥ από το 2005 και για τον συγκε-κριµένο τόµο ευχαριστούµε τον Μπάµπη Λέγγα, που µας προσέφερε τον σχεδιασµό και την επιµέλεια. Στον καθηγητή Άγγελο Χανιώτη, ευχαριστίες που µας δάνεισε ως τίτλο της παρούσας έκδοσης τον υπότιτλο της δικής του ανακοίνωσης. Θερµές ευχαριστίες επίσης σε όλους τους συνεργάτες του τόµου για τη συνεισφορά τους. Οι µεγαλύτερες ευχαριστίες στην Τερέζα Πεσµαζόγλου για τις πλούσιες ιδέες της, τη δηµιουργική και κριτική της σκέψη, τη σεµνή και συνεχή της παρουσία. Η έκδοση αυτή της οφείλει την ύπαρξή της.

Δρ Νίκη Τσιρώνη, Véronique Magnes