Σταυρούλα Κουράκου-Δραγώνα
ΝΕΜΕΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟ   
Εκδόσεις του Φοίνικα, 2012

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το τοπωνύμιο Νεμέα, που αναγνωρίστηκε το 1971 ως «Ονομασία Προελεύσεως Ανωτέρας Ποιότητος» για ερυθρούς οίνους, οι οποίοι παράγονται αποκλειστικά από τη γηγενή ποικιλία αμπέλου Αγιωργίτικο υπό καθορισμένες νομοθετικά συνθήκες, έκλεισε το 2011 σαράντα ακριβώς χρόνια στο οινικό στερέωμα. Με την ευκαιρία αυτή, η εταιρεία Club Hotel Casino Loutraki, η οποία επιχορηγεί κάθε χρόνο την έκδοση ενός βιβλίου υψηλών προδιαγραφών αφιερωμένου στην περιοχή, στην οποία δραστηριοποιείται και της οποίας επιδιώκει να αναδείξει τον πολιτισμικό πλούτο, είχε την πρωτοβουλία να επιχορηγήσει αποκλειστικά ένα βιβλίο για τη Νεμέα, ως γενέθλιο δώρο, σκοπός του οποίου θα ήταν η προβολή της πολιτισμικής κληρονομιάς και της ιστορικότητας του οινοπεδίου της Νεμέας, συμβολή και στήριξη των προσπαθειών τού αμπελουργικού και οινοπαραγωγικού κόσμου της περιοχής.
Το βιβλίο αυτό, με τίτλο Νεμέα. Διός και Διονύσου χώρα ερατεινή, που εκδόθηκε το 2011 από τις «Εκδόσεις του Φοίνικα», και του οποίου είχα την τιμή να έχω την επιστημονική επιμέλεια, διαιρείται ουσιαστικά σε τρεις εποχές: τον αρχαίο κόσμο, τους μέσους χρόνους και τη σύγχρονη εποχή. Δεκατέσσερις διακεκριμένοι ερευνητές διαφόρων ειδικοτήτων –Έλληνες και ξένοι– κατέθεσαν τα κείμενα της πολύτιμης συνδρομής τους για να διερευνηθεί η ιστορία της περιοχής στις διάφορες χρονικές περιόδους, καθώς και η αμπελοοινική της παράδοση. Αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας ήταν η έκδοση ενός βιβλίου υποδομής για τη μελέτη της περιοχής και του οίνου που παράγει, προσφορά στη διεθνή βιβλιογραφία και τους μελλοντικούς ερευνητές.
Επειδή το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε εκτός εμπορίου, σκέφθηκα να γράψω ένα βιβλίο αφιερωμένο στη Νεμέα, ως δική μου, χωριστή προσφορά –δώρο της «νονάς»–, δεδομένου ότι το 1971 είχα την πρωτοβουλία να εισηγηθώ, ως διευθύντρια του Ινστιτούτου Οίνου –Ιδρύματος Έρευνας του τότε Υπουργείου Γεωργίας–, στην Κεντρική Επιτροπή Προστασίας της Οινοπαραγωγής (ΚΕΠΟ) την αναγνώριση και προστασία του τοπωνυμίου Νεμέα ως «Ονομασίας Προελεύσεως», με βάση προσωπικές μου ιστορικές αναζητήσεις και οινολογικής φύσεως ερευνητικές εργασίες του Ιδρύματος.
Την πρόθεσή μου έκανε δεκτή ο κ. Μπάμπης Λέγγας των «Εκδόσεων του Φοίνικα» και μαζί την εισηγηθήκαμε στον κ. Αντώνη Στεργιώτη, Διαχειριστή της εταιρείας Club Hotel Casino Loutraki, ο οποίος συμφώνησε με την ιδέα και ευχαρίστως μας παραχώρησε το δικαίωμα δημοσίευσης όσων φωτογραφιών κρίναμε αναγκαίες. Θεωρώ ευχάριστο καθήκον να του εκφράσω και από τη θέση αυτή τις πιο θερμές ευχαριστίες μου.
Έτσι γεννήθηκε το βιβλίο που έχει ο αναγνώστης στα χέρια του. Αποτελείται από μικρά, αυτοτελή αφηγηματικά κείμενα ιστορικού, μυθολογικού, λαογραφικού και αμπελοοινικού ενδιαφέροντος, επιστημονικά τεκμηριωμένα, όπως προκύπτει από τις παρατιθέμενες βιβλιογραφικές παραπομπές. Ο τίτλος του βιβλίου δίνει το στίγμα του. Τα κείμενα αποδεικνύουν ότι η περιοχή είναι ένα ιστορικό οινοπέδιο: παράγει αδιάλειπτα ονομαστό οίνο από την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι σήμερα, αδιάφορο εάν Φράγκοι, Τούρκοι ή Βενετοί κατείχαν στους μέσους χρόνους τον τόπο.

Η λέξη οινοπέδιο είναι παράγωγο του ομηρικού οἰνόπεδον· ένα πεδίον που δεν καλύπτεται απλώς από αμπέλια –ένα αμπελοτόπι που μπορεί να παράγει κρασί κοινής κατανάλωσης, σταφίδες ή και φαγώσιμα σταφύλια– αλλά από αμπέλια που δίνουν οίνο ποιότητας, όπως αυτόν που έπιναν οι άρχοντες των Φαιάκων. Γιατί εκεί, στην Ὀδύσσεια, μαθαίνουμε πως όταν ο Οδυσσέας στάθηκε να θαυμάσει το κτήμα του βασιλιά Αλκίνοου, που οι θεοί τόσα του είχαν χαρίσει πλούτη, είδε και το οἰνόπεδον. Η λέξη αυτή ανταποκρίνεται πλήρως στον γαλλικό όρο terroir, που καθώς δεν μεταφράζεται, έχει διεθνοποιηθεί. Όχι όμως και στη δική μας χώρα, όπου τα οινοπέδια έχουν τόσο βαθιές ρίζες στον χρόνο, όπως αυτό της Νεμέας.
Το βιβλίο αφιερώνεται στη βοτρυόδωρο γη της Νεμέας και στο Διονυσιακό πνεύμα του καρπού της.
Φεβρουάριος 2012
Στ. Κ.-Δ.