Αρχαία Κορινθία. Πρόλογος


Η ιδέα για την έκδοση ενός συλλογικού έργου για τις αρχαιολογικές θέσεις και τα μνημεία της Κορινθίας προέκυψε από την ανάγκη να καλυφθεί το κενό που υπήρχε για ένα τέτοιο πόνημα στη σχετική βιβλιογραφία. Το ζητούμενο όμως δεν ήταν να παραχθεί ένας απλός τουριστικός οδηγός, σαν αυτούς που πωλούνται στα εκδοτήρια των Μουσείων για τους επισκέπτες. Στόχος ήταν να παρουσιαστούν τα μνημεία και η ιστορία τους κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να γίνει αντιληπτή η εξέχουσα θέση της Κορινθίας κατά την αρχαιότητα. Από την πρώτη στιγμή, φιλοδοξία μας ήταν να παραδώσουμε ένα μνημειώδες έργο κτῆμα τε ἐς ἀεί, αλλά ταυτόχρονα να προσφέρουμε και ένα εργαλείο σε όλους εκείνους που αγωνίζονται για τη σύγχρονη ανάπτυξη της περιοχής της Κορινθίας, προβάλλοντας τους θησαυρούς της.

Τον ενθουσιασμό της αρχικής ιδέας διαδέχθηκε ο προβληματισμός και η ανησυχία μου για τη δυνατότητα να ολοκληρώσω το έργο μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η συγγραφή ενός βιβλίου που θα περιλάμβανε όλες ή τουλάχιστον τις περισσότερες και ασφαλώς τις σημαντικότερες προϊστορικές, αρχαϊκές, κλασικές, ελληνιστικές και ρωμαϊκές αρχαιότητες της Κορινθίας δεν ήταν απλό εγχείρημα, παρότι η πλούσια διεθνής βιβλιογραφία αποτελεί ιδανικό εφαλτήριο για την εκπόνηση του συγγραφικού αυτού έργου. Εκτός των άλλων ενδοιασμών, τέθηκε και το εύλογο ερώτημα του χρόνου που θα έπρεπε να διαθέσω για τη συγγραφή του βιβλίου. Οι υποχρεώσεις μου ως Προϊσταμένου της ΛΖ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, μιας περιφερειακής υπηρεσίας της Γενικής Γραμματείας Πολιτισμού του Υπουργείου Παιδείας και Θρηκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού με αλματώδη εξέλιξη αλλά και ευθύνες, δεν επέτρεπαν την αλόγιστη υιοθέτηση της πρότασης.

Η ανάγκη όμως να προβληθούν οι Κορινθιακές αρχαιότητες και μέσα από αυτές και το πολυετές έργο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας στην περιοχή έκαμψε τις αρχικές μου επιφυλάξεις και μου υπέδειξε τον βέλτιστο τρόπο χειρισμού αυτού του εκδοτικού εγχειρήματος. Είχα την ιδέα να αναλάβω την εκπόνηση του βιβλίου πρωτίστως ως επιμελητής και δευτερευόντως ως συγγραφέας, δίνοντας έτσι την ευκαιρία σε νεότερους και πολλά υποσχόμενους αρχαιολόγους της ΛΖ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, μόνιμους και συμβασιούχους, να παρουσιάσουν τη δουλειά τους και τη συγγραφική τους δεινότητα στο ευρύ κοινό. Οι αρχαιολόγοι αισθανόμαστε την υποχρέωση όχι μόνο να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές αλώβητες τις Κορινθιακές αρχαιότητες, αλλά και να διασπείρουμε τις γνώσεις μας γι’ αυτές. Στην προσπάθεια αυτή, ουσιαστικό και καθοριστικό ρόλο έχουν οι νέοι επιστήμονες που συμμετέχουν στη συγγραφή του βιβλίου αυτού με αυτήν ακριβώς τη φιλοδοξία.

Το παρόν βιβλίο επιχειρεί να παρουσιάσει τον αρχαιολογικό πλούτο της Κορινθίας με τρόπο εύληπτο και κατανοητό, ώστε ο πλούτος αυτός να γίνει προσιτός στο ευρύ, όχι κατ’ ανάγκην εξειδικευμένο κοινό. Οι αρχαιότητες παρουσιάζονται σε είκοσι ενότητες που περιλαμβάνουν τελικά υπερδιπλάσιες αρχαιολογικές θέσεις. Έγινε προσπάθεια να τηρηθεί μια συγκεκριμένη γεωγραφική πορεία, που ξεκινά από τα βόρεια σύνορα της Κορινθίας, συνεχίζει βορειοανατολικά, περνάει από την πρωτεύουσα, ακολούθως κατεβαίνει προς νότο από τα ανατολικά και επιστρέφει βόρεια στο κέντρο του νομού όπου βρίσκεται η Σικυώνα. Ακολουθεί η ορεινή Κορινθία και το οδοιπορικό καταλήγει στα δυτικά σύνορα του νομού, στην Ευρωστίνη με το επίνειο της αχαϊκής πόλης της Αιγείρας στα Μαύρα Λιθάρια, που βρίσκεται όμως εντός των σημερινών ορίων του νομού Κορινθίας.

Τα Μαύρα Λιθάρια δεν είναι η μοναδική αρχαιολογική θέση που στην αρχαιότητα δεν ανήκε στην Κορινθία. Είναι και άλλες, όπως για παράδειγμα οι αρκαδικές πόλεις Στύμφαλος και Φενεός ή η αχαϊκή Πελλήνη. Το γεγονός αυτό δημιούργησε σκέψεις σχετικά με τον τίτλο του βιβλίου Αρχαία Κορινθία, που παραπέμπει σε αρχαιολογικές θέσεις που ανήκαν στην προϊστορική και ιστορική Κορινθία. Ωστόσο το οδοιπορικό είχε στόχο να περιλάβει όλη τη σημερινή επικράτεια του νομού, περιοχή που εμπίπτει στην αρμοδιότητα της ΛΖ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού. Ο τίτλος Αρχαία Κορινθία διατηρήθηκε συνοδευόμενος από τη σχετική διευκρίνιση που περιλαμβάνεται εδώ.

Ο υπογράφων επιμελητής του παρόντος βιβλίου περιορίστηκε να δώσει γενικές κατευθυντήριες οδηγίες και να πραγματοποιήσει περιορισμένης κλίμακας διορθώσεις στα κείμενα των άλλων συγγραφέων. Επέλεξε συνειδητά να μην ομογενοποιήσει το συγγραφικό ύφος των επιμέρους ενοτήτων, αλλά να διατηρήσει τον αυτόνομο συγγραφικό χαρακτήρα τους, θεωρώντας απαραίτητη τη σύνδεση ενός εκάστου συγγραφέα με το ίδιο του το κείμενο. Η σύνθεση των διαφορετικού ύφους κειμένων σε αντίθεση με την ομοιομορφία της ομογενοποίησης αναδεικνύει καλύτερα το έργο του καθενός αλλά και του συνόλου. Η επιλογή αυτή ευχόμαστε να κριθεί θετικά από τους αναγνώστες.

Η έκδοση του ανά χείρας τόμου πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της εταιρείας Club Hotel Casino Loutraki, της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας, Δήμων του νομού και ιδιωτικών φο­ρέων, που κάλυψαν μέρος του κόστους της έκδοσης. Χωρίς τη συνδρομή όλων αυτών των φορέων, το μεγάλο αυτό εκδοτικό εγχείρημα δεν θα είχε ολοκληρωθεί, και για τον λόγο αυτό τους ευχαριστώ όλους θερμά.

Ευχαριστίες οφείλονται στον κ. Αντώνη Στεργιώτη και ασφαλώς στον εκδότη κ. Μπάμπη Λέγγα και τους συνεργάτες του για την εποικοδομητική συνεργασία στην προετοιμασία, επεξεργασία και ολοκλήρωση αυτού του βιβλίου.

Οι δώδεκα συγγραφείς-αρχαιολόγοι της ΛΖ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, κ.κ. Γ. Γιαννακόπουλος, Μ. Γκιώνη, Π. Ευαγγέλογλου, Σ. Κουρσούμης, Έ. Μαραγκουδάκη, Β. Παπαθανασίου, Χ. Πιπίλου, Β. Πλιάτσικα, Δ. Σαρρή, Β. Τασίνος, Θ. Τσιόγκας και Κ. Τσίρτση, καθώς και η σχεδιάστρια κ. Μ. Καλλίρη που ανέλαβε την εκπόνηση, διόρθωση και αναπαραγωγή σχεδίων, χαρτών και φωτογραφιών, μπορούν να είναι υπερήφανοι για το πόνημά τους. Τους ευχαριστώ όλους θερμά και εύχομαι να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους για πολλά ακόμη χρόνια στην Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Αρχαία Κόρινθος, Μάρτιος-Νοέμβριος 2012
Δρ. Κωνσταντίνος Σ. Ι. Κίσσας